Tysiąc objawów alergii! Co to jest alergia?
Z każdym rokiem przybywa dzieci alergików. Alergia, jako nieprawidłowości w pracy układu immunologicznego, może dawać nam pełno sygnałów. Potrafi „siać panikę” w cały organizmie alergika, wywołując najdziwniejsze objawy.
Co to jest alergia?
Ostatnio coraz częściej spotykamy się o określeniem alergia, ale czym ono tak naprawdę jest? Niektórzy wręcz twierdzą, że mamy modę na alergików. Jednak są w błędzie. Alergie były, są i będą. Jednak zmienia się świadomość o nich. Zatem z czym zmagają się organizmy naszych małych alergików?
Wyobraźmy sobie wojskowy oddział wywiadowczy. Nie wyszkolony i mało perfekcyjny. Spotyka on inne oddziały wojskowe. Identyfikuje je jako “wróg”. Uruchamia szereg procedur i działań zmierzających do unieszkodliwienia przeciwnika...
Jednak… się pomylił…, to były oddziały sojusznicze.
Układ immunologiczny alergika, traktuje “coś powszechnie naturalnego” jako zagrożenie i zaczyna się bronić. W zależności od podjętych działań występują różnego rodzaju objawy alergii.
U osoby zdrowej kontakt z danym potencjalnym alergenem, nie wywołuje żadnych niepożądanych efektów. Jednak u osoby z alergią, każdy kontakt z alergenem powoduje produkcję przeciwciał.
Pierwszy kontakt z alergenem, zazwyczaj nie daje reakcji alergicznej. Podczas pierwszego “spotkania” dochodzi do powstania przeciwciał i limfocytów, które “zapamiętują” alergen. Niestety, przy każdym następnym kontakcie, “zapamiętany” alergen wywołuje reakcję zapalną. Taki stan nazywamy nadwrażliwością immunologiczną lub popularnie ALERGIĄ.
Przykładowe alergeny
Trzeba pamiętać, że objawy alergii są powiązane z pochodzeniem alergenu i sposobem jego wnikania do organizmu oraz czasem ekspozycji. Poniższa ilustracja reprezentuje przykładowe alergeny sklasyfikowane według odpowiednich klas:
Przekorna alergia
Alergeny mają swój indywidualny charakter (składa się z różnych substancji chemicznych, tworząc określony charakter i kształt komórki). To właśnie dlatego, ciężko nam rozpoznać objawy alergii. Każdy alergen powoduje charakterystyczne dla niego oznaki. Zarazem, są one indywidulane dla każdego alergika. Dlatego kontakt z alergenem (np. mleko, ziemniak) będzie powodował charakterystyczny dla danej osoby zespół objawów. Przy czym kontakt już z innym alergenem ( np. jajko, brzoza), w tym samym organizmie może wywołać już inny zestaw objawów. Przykładem może być alergia na mleko krowie. Właśnie ten alergen u jednego alergika wywołuje zaparcia, u innego biegunkę. Może też być przyczyną astmy i kaszlu lub wywołać wstrząs anafilaktyczny.
Alergeny uruchamiając szereg procesów fizykochemicznych w organizmie uwalniają histaminę i inne substancje. To właśnie pod ich wpływem występują przeróżne objawy alergii takie jak:
- skurcze mięśni, rozszerzenie naczyń i wydzielanie śluzu w układzie oddechowym, spadek ciśnienia krwi, nasilenie procesów zapalnych
- wydzielanie soków żołądkowych, śluzu oskrzelowego oraz niedrożność nosa
- pracę układu nerwowego (zawroty głowy, agresja, migrena, problemy ze snem)
Fazy reakcji alergicznej
Faza wczesna rozpoczyna się bezpośrednio po kontakcie z alergenem i trwa zazwyczaj 60-90 minut. Czas reakcji zależy od stopnia uczulenia, drogi ekspozycji (wziewna, pokarmowa, kontaktowa- skóra), rodzaju alergenu i liczby komórek tucznych w miejscu ekspozycji.
W niektórych przypadkach faza wczesna przechodzi w fazę późnej reakcji alergicznej, gdzie objawy są najsilniejsze w 6-10 godzinie po kontakcie z “szkodliwą substancją”. Faza późna może mieć przebieg podobny do fazy wczesnej. Jednak objawy są mniej nasilone, ale dłużej trwają.
Dla łatwiejszego rozróżnienia, mały przykład:
| Alergen | Faza wczesna (objaw) | Faza późna (objaw) |
| Pyłki brzozy | kichanie | zatkany nos (niedrożność) |
| Białka mleka krowiego | kaszel; wymioty | nacieka zapalny; nudności, biegunka |
PAMIĘTAJ! Bardzo silne objawy mogą wystąpić bezpośrednio po kontakcie z alergenem (nawet do 2 minuty) i może to doprowadzić do wstrząsu anafilaktycznego!
Co znaczy śladowa ilość dla alergików?
Na tym etapie musimy jeszcze powiedzieć sobie o jednej baaardzo istotnej rzeczy. O ILOŚCIACH!
Co tak naprawdę znaczy śladowa ilość? Żadna ustawa tego nie określa i nie systematyzuje. A taka informacja jest niezwykle istotna. Dla jednego alergika śladowa ilość to 1mg, wielkość główki szpilki lub oblizanie palca z tłuszczem po smażonym posiłku z alergenem (przypadek mojego synka). W przypadku kontaktu z większą ilością alergenu, grozi nawet anafilaksja.
Dla innych alergenów inne osoby lub nawet ten sam alergik może wykazywać się „większą wyrozumiałością”. Może bez wystąpienia wczesnej reakcji alergicznej zjeść cały posiłek np. 3 ugotowane ziemniaki. Jednak w nocy lub następnego dnia okaże się, że będzie miał „schodzącą” skórę z dłoni lub zaczerwienienia w zgięciach.
Musisz pamiętać, że dla każdego z alergików, ilość alergenu wywołująca reakcje jest inna. I niemierzalne fizycznie określenie „śladowa ilość”, jest bardzo mylące i nieprecyzyjne.
Alergia – najpowszechniejsze objawy
Poniżej tabelka, pokazująca przykłady objawów, jakie mogą wywoływać alergeny w poszczególnych narządach naszego ciała:
| Narząd | Objawy alergii |
| Błona śluzowa nosa | kichanie świąd wyciek wodnistej wydzieliny przekrwienie błony śluzowej |
| Błona śluzowa oskrzeli | skurcz oskrzeli kaszel zwiększenie wydzielenia gruczołowego |
| Skóra | świąd rumień obrzęk skóry i tkanki podskórnej bąbel pokrzywkowy |
| Przewód pokarmowy | przyspieszona perystaltyka biegunka |
| Ekspozycja parenteralna (np. | spadek ciśnienia tętniczego przyspieszenie akcji serca skurcz oskrzeli świąd skóry kaszel chrypka wyciek wodnistej wydzieliny z nosa pokrzywka utrata przytomności |
Ważne jest by pamiętać, że powtarzający się lub stały kontakt z alergenem powoduje przewlekły stan zapalny, który może prowadzić do uszkodzenia tkanek. To tłumaczy dlaczego alergik, pomimo braku kontaktu z alergenem ma stałe objawy choroby, np. chory na katar alergiczny ma katar pomimo unikania alergenu.
Nietypowe objawy alergii
Nie możemy w tym miejscu zapomnieć o tak nieoczywistych objawach alergii, jak te wymienione w powyższej tabeli. Alergia może mieć naprawdę szeroka gamę objawów i żadna inna znana choroba nie posiada większej różnorodności. Do objawów alergii możemy zaliczyć również:
- przewlekłe zmęczenie i słabość ( głównie wtedy gdy pomimo odpoczynku nie ustępuje lub pojawia się zaraz po wstaniu z łóżka). Dziecko może mieć kłopoty z wybudzeniem lub bez znaczącej przyczyny być senne.
- ból, sztywność i rwanie w mięśniach barków, pleców i karku. Niestety często występują one z bólem głowy trwającym kilka tygodni.
- powiększenie węzłów chłonnych szyi w połączeniu ze zmęczeniem.
Jak zatem widzisz, objawy alergii potrafią zaskoczyć. I tak naprawdę ciężko się jej w nich doszukać. Alergia może dawać objawy, bardzo często myląc je z inną chorobą. Niestety też odwrotnie. Dlatego musimy pamiętać, ze najważniejszym elementem walki z alergią jest DIAGNOSTYKA.
Podsumowanie
- Alergia jest „niedoskonałością: układu immunologicznego
- Pyłki drzew, posiłki i leki to najpowszechniejsze grupy alergenów
- Wyróżniamy dwie fazy reakcji alergicznej : wczesna i późną
- Kontakt z alergenem może wywołać wstrząs anafilaktyczny
- Każdy alergik może inaczej reagować na dany alergen
- Nawet problemy ze snem mogą mieć podłoże alergiczne
Jak widzicie, alergenem może być praktycznie wszystko i każdy objaw może być alergią. Niestety, alergie trudno zidentyfikować w pełni. Objawy mogą przypominać inną chorobę lub nawet nie zwracać większej uwagi. Niektórzy np. nadpobudliwość dziecka przypisują do jego charakteru. Inni wiedzą, że w przypadku ich dziecka kontakt z alergenem oznacza przepłakaną noc lub bicie kolegów w przedszkolu. Jak wiele jest alergenów, jak wiele dzieci, tak wiele objawów. Pamiętać należy, że alergia jest wyjątkowo zindywidualizowaną chorobą. Jest nikła szansa, że znajdzie się dwoje dzieci z takimi samymi objawami i takimi samymi alergiami. Każdy przypadek podejrzenia alergii musi być rozpatrzony indywidualnie.
Źródło:
- Obtułowicz K., Alergologia, PZWL, Warszawa 2016
- Pawliczak R., Alergologia-kompendium, Termedia, Poznań 2018
Pierwsze objawy alergii u dziecka zależą od wieku malucha. U niemowląt najczęściej dominują problemy ze strony układu pokarmowego (silne ulewania, śluz lub krew w kupie, kolki) oraz zmiany skórne. U starszych dzieci (przedszkolaków) coraz częściej na pierwszy plan wysuwają się objawy ze strony układu oddechowego, takie jak przewlekły, wodnisty katar, nawracający kaszel czy zapalenia spojówek.
Nie ma jednego, uniwersalnego testu dobrego na wszystko, a znaczenie ma sposób żywienia i wiek dziecka. Zawsze należy zacząć od dokładnej, kilkutygodniowej obserwacji i prowadzenia skrupulatnych notatek: zapisywania, co dziecko zjadło, w jakiej ilości, oraz jakie objawy i po jakim czasie po posiłku wystąpiły. Taki dzienniczek to dla lekarza bezcenna wskazówka. U starszych dzieci standardem są punktowe testy skórne, z kolei u niemowląt wykonuje się badania z krwi na przeciwciała IgE, pamiętając jednak, że kluczowa w diagnostyce pozostaje konsultacja z alergologiem.
To nie jest jednoznaczne „tak” – wszystko zależy od rodzaju alergii, wieku dziecka oraz indywidualnego rozwoju układu odpornościowego. Prawdą jest, że z wielu uczuleń (np. na mleko krowie czy jajka) maluchy wyrastają przed 3.–5. rokiem życia dzięki dojrzewaniu jelit. Jednak u części dzieci alergia nie mija, a wchodzi w tzw. marsz alergiczny, przekształcając się w alergie wziewne lub astmę. Współcześnie proces ten można jednak aktywnie modyfikować i skrócić m.in. dzięki nowoczesnej immunoterapii oralnej (OIT), czyli odczulaniu pokarmowemu prowadzonym pod okiem lekarza
Alergia potrafi być świetnym naśladowcą. Nietypowe objawy alergii u dzieci to między innymi: przewlekłe, nawracające zapalenia ucha, powiększone migdałki, ciemne „sińce” pod oczami (tzw. cienie alergiczne), a także suchy, męczący kaszel, który nasila się w nocy lub po wysiłku, bez towarzyszącej mu gorączki czy innych oznak przeziębienia. Czasami ukrytą oznaką alergii jest też przewlekła drażliwość i problemy ze snem.
To, jak wygląda wysypka alergiczna u dziecka, zależy od rodzaju uczulenia. Najczęściej przybiera ona postać czerwonych, suchych i szorstkich placków (typowych dla AZS), które pojawiają się na policzkach, w zgięciach łokci i pod kolanami. Przy reakcjach natychmiastowych może wystąpić tzw. pokrzywka – swędzące, wypukłe bąble przypominające te po poparzeniu pokrzywą, które potrafią szybko zmieniać swoje położenie na ciele.
Wielu rodziców nie wie, kiedy z dzieckiem do alergologa należy udać się po raz pierwszy. Wizytę warto umówić, gdy standardowe leczenie od pediatry nie działa (np. maści na wysypkę nie przynoszą ulgi), objawy uparcie nawracają po konkretnych posiłkach, maluch ma katar trwający tygodniami, lub gdy w najbliższej rodzinie występują silne obciążenia genetyczne chorobami atopowymi. Pamiętaj jednak, że nagła duszność czy obrzęk twarzy to sytuacja wymagająca natychmiastowej wizyty na SOR, a nie w poradni