Getting your Trinity Audio player ready...

Wielu rodziców, obserwując niepokojące objawy u swojego dziecka po spożyciu określonego pokarmu, zaczyna podejrzewać alergię. Tymczasem przyczyna może być zupełnie inna – nietolerancja pokarmowa. Choć te pojęcia bywają używane zamiennie, różnią się od siebie mechanizmem powstawania, objawami, sposobem diagnozy i leczenia. Alergia a nietolerancja pokarmowa to temat, który warto dobrze zrozumieć – ma to kluczowe znaczenie dla zdrowia dziecka i trafnego postępowania dietetycznego.

Wiesz, kiedy zaczęłam zagłębiać temat alergii u swojego dziecka, zaskoczyło mnie, jak często mylimy ją z nietolerancją pokarmową. Sama kiedyś używałam tych słów zamiennie, aż do momentu, gdy musiałam stanąć twarzą w twarz z problemami. I powiem Ci jedno – to naprawdę nie to samo.

Alergia pokarmowa – reakcja układu odpornościowego

Powiem Ci szczerze, że zanim moje dziecko zaczęło mieć objawy alergii, nie zdawałam sobie sprawy, jak bardzo skomplikowane potrafi być to zjawisko. Wydawało mi się, że alergia to po prostu coś, po czym swędzi skóra albo boli brzuch. Ale to jest dużo bardziej złożone.

Alergia pokarmowa to reakcja układu odpornościowego – taki trochę fałszywy alarm. Organizm traktuje zupełnie zwykły składnik jedzenia jak niebezpiecznego intruza i zaczyna z nim walczyć, jakby chodziło o wirusa czy bakterię. U dzieci to bardzo często dotyczy mleka, jajek, soi, orzechów, ryb. Dla innych to jedzenie, a dla alergika – zagrożenie.

Najbardziej zaskakujące jest to, jak różnie ta walka może wyglądać. Jedno dziecko dostaje wysypki albo pokrzywki, inne wymiotuje, a jeszcze inne zaczyna mieć problemy z oddychaniem. U niektórych objawy są natychmiastowe – pojawiają się dosłownie w ciągu kilku minut. Ale są też takie reakcje, które rozwijają się po kilku, a nawet kilkunastu godzinach. I wtedy naprawdę trudno jest złapać związek między tym, co dziecko zjadło, a tym, co się dzieje później.

Więcej informacji znajdziesz o alergii w osobnym wpisie do którego serdecznie zapraszam: „Co to jest alergia?”

Objawy alergii pokarmowej

To, co mnie najbardziej porusza w alergii, to jej nieprzewidywalność. Dziś reakcja jest łagodna, a jutro ten sam produkt może wywołać coś poważnego. Ponadto, każde dziecko przechodzi alergię inaczej. Nie ma jednej listy objawów, nie ma jednej „recepty”. Są dzieci, które mają tylko zmiany skórne, są takie, które słabną, stają się apatyczne, mają problemy z wypróżnianiem albo nie śpią po nocach. Czasem objawy są mylone z infekcjami, refluksem, kolkami… i dopiero po dłuższym czasie zaczynasz widzieć ten schemat. Alergia pokarmowa może mieć różny charakter oraz czas wystąpienia objawów. I właśnie z tego powodu może być dzielona na:

• IgE-zależną (natychmiastowa) – objawy pojawiają się w ciągu minuty do kilku godzin po spożyciu alergenu.
• IgE-niezależną (opóźniona) – reakcja rozwija się powoli, nawet po kilkudziesięciu godzinach, często obejmując przewód pokarmowy.

Każdy alergik doświadcza alergii w inny sposób. Objawy mogą różnić się zarówno intensywnością, jak i rodzajem. To, co dla jednego dziecka będzie łagodnym swędzeniem skóry, dla innego może oznaczać poważne trudności w oddychaniu. Każdy organizm reaguje na alergeny indywidualnie, dlatego tak ważne jest, aby monitorować objawy i dostosowywać leczenie do potrzeb konkretnej osoby. W tym miejscu, chciałabym zwięźle, przypomnieć Ci najpowszechniejsze objawy, które mogą obejmować:

• zmiany skórne (pokrzywka, egzema),
• objawy ze strony przewodu pokarmowego (wymioty, biegunki, bóle brzucha),
• objawy ze strony układu oddechowego (katar, kaszel, duszność),
• w ciężkich przypadkach – reakcję anafilaktyczną.

Rozpoznanie

Pamiętam, jak bardzo byłam zagubiona na początku. Szukałam odpowiedzi, robiłam testy skórne, badania krwi na IgE – to takie przeciwciała, które biorą udział w reakcji alergicznej. Dopiero po czasie zrozumiałam, że same testy to za mało – liczy się cała historia dziecka, dokładna obserwacja, prowadzenie dzienniczka, czasem próby eliminacyjne. I często najwięcej mówi… prowokacja pokarmowa, czyli kontrolowane wprowadzenie podejrzanego produktu, zwykle w warunkach szpitalnych. Tylko tak można naprawdę potwierdzić lub wykluczyć alergię.

Jak już wiesz, istnieje kilka metod diagnozowania alergii, które pomagają lekarzowi określić, na co dokładnie reaguje organizm. Do najczęściej stosowanych należą testy skórne, które wykrywają reakcję na konkretne alergeny oraz badania krwi mierzące poziom przeciwciał IgE. Do bardziej wymagających należą próby prowokacyjne, które przeprowadza się w kontrolowanych warunkach medycznych ( w szpitalu). W zależności od objawów, lekarz dobierze odpowiednią metodę diagnostyczną, aby postawić trafną diagnozę. Dlatego tak istotny w prawidłowo zebrany wywiad, gdyż od niego może zależeć powodzenie dalszego postepowania z alergią.

Nietolerancja pokarmowa – problem trawienny, nie immunologiczny

Nietolerancja pokarmowa nie ma nic wspólnego z układem odpornościowym. To nie jest tak, że organizm rozpoznaje jakiś składnik jako „wroga” i zaczyna z nim walczyć, jak w przypadku alergii. Tu chodzi raczej o to, że organizm nie radzi sobie z trawieniem lub przyswajaniem danego składnika. To może być np. niedobór enzymu potrzebnego do strawienia cukru mlecznego – laktozy. Wtedy po mleku pojawiają się bóle brzucha, wzdęcia, czasem biegunki. Ale to nie dlatego, że organizm się broni – tylko dlatego, że czegoś mu brakuje, np. laktazy. Podobnie bywa z fruktozą czy niektórymi dodatkami do żywności – nie są „toksyczne”, tylko dla niektórych osób trudne do zniesienia.

Objawy nietolerancji pokarmowej

Objawy nietolerancji są zwykle ograniczone do przewodu pokarmowego – brzuch boli, dziecko jest niespokojne, ma gazy, wzdęcia, często luźne stolce albo przeciwnie – zaparcia. Co ciekawe, czasami objawy mogą pojawić się z opóźnieniem, przez co trudno skojarzyć je z konkretnym posiłkiem.

Co ważne, nietolerancje mogą mieć różne nasilenie – jedna osoba po zjedzeniu jogurtu ma lekki dyskomfort, a inna od razu silne dolegliwości. Nie ma jednej normy, każdy organizm mówi swoim językiem.

Przykładowe nietolerancje pokarmowe:

• nietolerancja laktozy – niedobór enzymu laktazy prowadzi do problemów po spożyciu mleka i jego przetworów,
• nietolerancja fruktozy,
• reakcje na dodatki: benzoesan sodu, glutaminian sodu, siarczyny.

Typowe objawy:

• bóle i skurcze brzucha,
• wzdęcia, gazy,
• biegunki lub zaparcia,
• złe samopoczucie po posiłkach.

Diagnostyka nietolerancji pokarmowej

To, co jest trudne, to diagnostyka. Bo w przypadku nietolerancji nie zrobisz prostego testu z krwi i nie dostaniesz gotowej odpowiedzi. Czasem stosuje się testy oddechowe, np. przy podejrzeniu nietolerancji laktozy czy fruktozy, ale najczęściej podstawą diagnozy jest dobrze poprowadzona dieta eliminacyjna i tzw. próba prowokacji – czyli wprowadzenie składnika z powrotem do diety i obserwacja, czy objawy wracają. Wymaga to czasu i cierpliwości, ale daje dużo informacji.

Powszechne metody diagnozowania nietolerancji pokarmowej.

• dieta eliminacyjna z prowokacją (najpowszechniejsza forma diagnozy),
• testy oddechowe (np. w przypadku nietolerancji laktozy lub fruktozy),
• badania genetyczne (sporadycznie stosowane).

---

Alergia a nietolerancja – porównanie

Za pewne w natłoku codziennych spraw nie masz czasu na więcej szczegółów, przygotowałam Ci krótka ściągę. Mam nadzieję, że w sposób obrazowy uda mi się przedstawić różnice pomiędzy alergia, a nietolerancja pokarmową.

Cecha	Alergia pokarmowa	Nietolerancja pokarmowa
Mechanizm	Immunologiczny	Nieimmunologiczny
Czas reakcji	Natychmiastowa lub opóźniona	Opóźniona
Objawy	Skóra, układ pokarmowy, oddechowy, krążenia	Przede wszystkim układ pokarmowy
Diagnostyka	Testy IgE, testy skórne, prowokacje	Testy oddechowe, dieta eliminacyjna
Leczenie	Unikanie alergenu, leczenie objawowe	Redukcja problematycznego składnika

---

Dlaczego ta różnica ma znaczenie?

Stosowanie niepotrzebnych diet eliminacyjnych bez właściwej diagnozy może prowadzić do niedoborów żywieniowych, zaburzeń wzrostu i rozwoju dziecka oraz niepotrzebnego stresu dla rodziny. Z drugiej strony, bagatelizowanie reakcji alergicznych może zagrażać zdrowiu, a nawet życiu dziecka.

Ignorując medyczne niuanse można wyjść za założenia, że to tylko szczegóły – czy to alergia, czy nietolerancja. Przecież tak czy inaczej dziecko źle się czuje, trzeba coś wykluczyć z diety i po prostu jakoś to ogarnąć. Jednak okazuje się, że ta różnica naprawdę ma znaczenie – i to ogromne.

• Po pierwsze – bezpieczeństwo. Alergia może być bardzo groźna. Nawet niewielka ilość alergenu może wywołać silną reakcję – od pokrzywki, przez duszności, aż po wstrząs anafilaktyczny. W takiej sytuacji trzeba być zawsze czujnym, mieć przy sobie adrenalinę, wiedzieć, co robić w nagłym przypadku. Nietolerancja pokarmowa takich nagłych zagrożeń nie niesie – potrafi być uciążliwa, ale nie zagraża życiu.

• Po drugie – podejście do diety. Przy alergii eliminacja musi być bardzo dokładna i konsekwentna. Nawet „śladowe ilości” mogą zaszkodzić. W przypadku nietolerancji czasem wystarczy ograniczyć ilość, albo unikać konkretnego połączenia produktów. To daje większą elastyczność i mniej stresu na co dzień.

• Po trzecie – diagnostyka. W alergii możemy korzystać z testów skórnych, badań IgE czy prowokacji pokarmowej. Nietolerancji w ten sposób się nie wykryje – tu często kluczowe są obserwacja, dzienniczek, eliminacja i stopniowe wprowadzanie produktów. To dwa różne podejścia i jeśli się je pomyli, można albo przegapić poważny problem, albo niepotrzebnie wprowadzić drastyczne ograniczenia.

• I na koniec – emocje. Dla mnie to chyba najtrudniejsze. Bo jeśli nie wiesz, z czym masz do czynienia, ciągle się boisz. Każde nowe jedzenie to stres. Każdy katar – niepewność. A kiedy rozumiesz, co się dzieje w organizmie dziecka, możesz podjąć mądre decyzje i odzyskać choć odrobinę spokoju. A to bezcenne.

Dlatego kluczowe jest:

• konsultowanie się z lekarzem (alergologiem, gastrologiem dziecięcym),
• prowadzenie obserwacji objawów i dzienniczka,
• niepodejmowanie samodzielnych decyzji diagnostycznych.

Podsumowanie

Alergia i nietolerancja pokarmowa to dwa różne zjawiska, które mogą dawać podobne objawy, ale wymagają odmiennego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego. W przypadku dziecka z podejrzeniem nadwrażliwości na pokarm – najważniejsza jest obserwacja, rozmowa ze specjalistą i… cierpliwość.

Nie każda reakcja po jedzeniu to alergia. Ale każda zasługuje na uwagę.

Na koniec chcę Ci powiedzieć coś ważnego – jeśli podejrzewasz u swojego dziecka alergię lub nietolerancję pokarmową, nie zostawaj z tym sama. Szukaj odpowiedzi, ale przede wszystkim konsultuj się z lekarzem, najlepiej takim, który ma doświadczenie w pracy z dziećmi z alergiami. Internet daje dużo informacji, ale to indywidualna diagnoza i rozmowa ze specjalistą naprawdę prowadzi do rozwiązań.

Wiem, że to wszystko potrafi być przytłaczające. Człowiek czasem wątpi w siebie, zastanawia się, czy przesadza, czy nie panikuje za bardzo. Ale naprawdę – zaufaj swojej intuicji. To Ty znasz swoje dziecko najlepiej. Jeśli coś Cię niepokoi, to znaczy, że warto się temu przyjrzeć. I pamiętaj – jesteś silna, nawet jeśli czasem masz ochotę się rozpłakać przy kaszy jaglanej w kuchni. To, co robisz każdego dnia, ma sens. I robisz to najlepiej, jak potrafisz. Ja też.

P.S.

I jeszcze jedno – jeśli widzisz mamę w sklepie, która czyta etykiety z lupą w oczach, albo pyta w piekarni, czy chleb zawiera jajko, nie oceniaj. Nie wyśmiewaj. Każde takie pytanie to dla niej często kwestia zdrowia, a czasem nawet bezpieczeństwa jej dziecka. Ja sama już nie raz usłyszałam przewracanie oczami albo głupie komentarze – i to boli. Dlatego tak ważne jest, żebyśmy nawzajem się wspierały, nie podcinały sobie skrzydeł.

Bibliografia:

• Czerwionka-Szaflarska M., Zielińska-Duda H. „Alergia a nietolerancja pokarmowa u dzieci.” Family Medicine & Primary Care Review 2009; 11(3): 577–584.​Biuletyn Informacji Publicznej AOTMiT
• Kaczmarski M. i in. „Polskie stanowisko w sprawie alergii pokarmowej u dzieci i młodzieży.” Postępy Dermatologii i Alergologii 2011; XXVIII (supl. 2): s75–s116.​Biuletyn Informacji Publicznej AOTMiT
• Poradnik Zdrowie: „Czy to alergia pokarmowa, czy nietolerancja pokarmowa? Poznaj różnice.” https://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/alergie/czy-to-alergia-pokarmowa-czy-nietolerancja-pokarmowa-poznaj-roznice-aa-S1mr-FYJ1-5Dc7.html​
• Gastroenterologia Praktyczna: „Alergia czy nietolerancja pokarmowa – różnice i podobieństwa.” https://gastroenterologia-praktyczna.pl/a1760/Alergia-czy-nietolerancja-pokarmowa—–roznice-i-podobienstwa.html
• https://zdrowamisja.pl/alergia-czy-nietolerancja-pokarmowa/
• Kaczmarski, M. A. C. I. E. J., and E. L. Ż. B. I. E. T. A. Matuszewska. „Diagnostyka alergii i nietolerancji pokarmowej u dzieci.” Alergia Astma Immu− nol 5 (2000): 77-81.
• Bartuzi, Zbigniew, and N. Ukleja-Sokołowska. „Alergia pokarmowa na mąkę i celiakia.” Alergia 2 (2014): 4-10.