Wstrząs anafilaktyczny. Jak rozpoznać i pomóc osobie z anafilaksją alergiczną?

Wstrząs anafilaktyczny jest bezpośrednim zagrożeniem życia. Może spotkać każdego, dorosłego i dziecko, rozpoznanego alergika lub „nie alergika”. Anafilaksja alergicznej najczęściej jest wywołana przez leki, pokarmy lub jad owadów. Nieudzielnie odpowiedniej pomocy może doprowadzić do śmierci. Tylko odpowiednia świadomość i szybkość udzielenia pomocy, może uratować życie.

Nasza świadomość o anafilaksji

Na szczęście naszych alergików, ostatnio coraz więcej słyszymy o wstrząsie anafilaktycznym. Dzięki szeregu podjętych działań, w naszym społeczeństwie powoli jest budowana świadomość. Niestety, ta świadomość jest oparta o wiedzę najczęściej dotyczącą bezpośredniego zagrożenia życie naszego alergika. Często powstaje dopiero po przebytym ataku anafilaksji. Wstrząs anafilaktyczny nie dotyczy jedynie dzieci. Może spotkać każdego z nas, w każdym wieku, w każdym stanie zdrowia i W KAŻDEJ CHWILI. Ponieważ, może przytrafić się osobie, która wcześniej nie miała objawów alergii. Zatem o czym dokładnie mówimy? Czym jest ten wstrząs anafilaktyczny i jak przy nim postępować? Już na początku powiem Ci, coś ważnego :

KAŻDY WSTRZĄS ANAFILAKTYCZNY JEST ZAGROŻENIEM ŻYCIA I MOŻE DOPROWADZIĆ DO ŚMIERCI!!!

NAJWAŻNIEJSZA JEST SZYBKA POMOC!!! A DO NIEJ POTRZEBUJESZ JEDYNIE WŁASNEJ ŚWIADOMOŚCI, O TYM CO SIĘ DZIEJE I DOSTĘPU DO ADRENALINY!!!

Co to jest wstrząs anafilaktyczny?

Anafilaksja jest to ciężka reakcja nadwrażliwości o gwałtownym początku i dynamicznym przebiegu. Jest poważnym zagrożeniem dla życia. Powstaje jako odpowiedzi organizmu na kontakt z alergenem. Najczęściej jest to alergen pokarmowy, lek lub użądlenie owada.

Charakterystycznym objawem anafilaksji jest wielonarządowość. Oznacza to, że objawy pochodzą z co najmniej z dwóch układów. np. układ pokarmowy  (wymioty, biegunka) + układ oddechowy (duszności).

Po kontakcie z alergenem, wywołującym wstrząs może dojść do całej gamy objawów. Objawy mogą wystąpić nawet kilka sekund po kontakcie z alergenem. Zaledwie 10% wstrząsów daje objawy powyżej 30 minut. Na szybkość rozwoju reakcji ma wpływ droga podania. Najszybciej rozwijają się reakcje anafilaktyczne po podaniu leków w postaci zastrzyku, następnie użądlenia owada i drogą pokarmową. Niestety, wstrząs anafilaktyczny ma tendencje do nawracania, aż 20% zarejestrowanych wstrząsów ma przebieg dwufazowy. Oznacza to nawrót objawów, występujący do 24 godzin (a sporadycznie do 72 godzin), od momentu ich wystąpienia (pomimo braku kontaktu z alergenem). Właśnie dlatego, tak ważne jest podjęcie odpowiednich działań w zakresie pierwszej pomocy i hospitalizacja ( w celu obserwacji możliwych nawrotów).

Objawy reakcji anafilaktycznej

Objawy występują bardzo szybko i są nasilone. Niestety nie można przewidzieć ich dalszego przebiegu. Nieliczni lekarze, sugerują, że im szybsze tempo rozwoju reakcji alergicznej tym większe ryzyko wystąpienia ciężkiej i zagrażającej życiu anafilaksji. Poniżej przedstawiam Ci tabelkę, która pokazuje możliwe objawy wraz z podziałem na układy „pochodzenia”.

Pochodzenie objawów	Przykłady objawów
Ze strony skóry i błon śluzowych	rumień, świąd, pokrzywka, obrzęk i przekrwienie spojówek, świąd błon śluzowych i obrzęk twarzy
Układ oddechowy	katar, kichanie, zatkanie nosa, chrypka, kaszel, stridor, duszności, świszczący oddech, sinica, zatrzymanie oddechu
Układ krążenia	osłabienie, ból w klatce piersiowej, zaburzenia rytmu serca, spadek ciśnienia tętniczego, utrata przytomności, zatrzymanie akcji serca
Układ pokarmowy	nudności, ból brzucha, zaburzenia połykania (dysfargia)
Inne	skurcz macicy, krwawienie z dróg rodnych, dreszcze, gorączka, drgawki, zaburzenia widzenia

Anafilaksje rozpoznaje się, jeśli w  ciągu kilku minut, do kilku godzin, po kontakcie z alergenem występują objawy ze strony co najmniej dwóch układów, z wymienionych wyżej grup, np.:

• skórne i/lub błon śluzowych + krążeniowe
• oddechowe + krążeniowe
• z układu pokarmowego + skórne + oddechowe

Zwykle objawy wstrząsu anafilaktycznego są tak charakterystyczne, że nie trudno o rozpoznanie. Niekiedy jednak można wstrząs pomylić z atakiem astmy oskrzelowej lub zatruciem pokarmowym. Dzieje się tak zazwyczaj, w przypadku wcześniejszego przyjęcia leków antyhistaminowych, wówczas objawy ze strony skóry mogą nie wystąpić. Niestety, zdarza się, że anafilaksja może przedłużać się do kilku dni, zazwyczaj dzieje się tak po kontakcie z alergenem pokarmowym.

Jak reagować przy wstrząsie anafilaktycznym?

Każdy przypadek anafilaksji wymaga natychmiastowego leczenia, hospitalizacji i wielogodzinnej obserwacji szpitalnej z obawy przed wystąpieniem drugiej fazy objawów. Niezależnie od czynnika wywołującego anafilaksję należy:

1. Przerwać kontakt z czynnikiem (alergenem).
2. Ocenić stan alergika, zapewnić drożność dróg oddechowych (pozycja leżąca z uniesionymi nogami lub półsiedząca, a w razie wymiotów pozycja na lewym boku) oraz WEZWANIE KARETKI POGOTOWIA. Unikać gwałtownych ruchów.
3. Podanie adrenaliny w mięsień czworogłowy uda (przednio-boczna część uda).

• dla dorosłych dawka 0,3mg
• dla dzieci o wadze 10-25kg dawka 0,15mg

W razie braku poprawy, należy powtórzyć dawkę po 5-15 minutach.

Podaję Ci mój PLAN POMOCY. Taką kartkę informacyjną, ma każdy opiekun mojego synka i osoba która z nim zostaje. To jest taka moja „ściąga”, jak pomóc w przypadku wystąpienia objawów alergii lub wstrząsu anafilaktycznego.

Fakty dotyczące podania adrenaliny

1. ADRENALINA JEST JEDYNYM I WŁAŚCIWYM SPOSOBEM PRZERWANIA WSTRZĄSU ANAFILAKTYCZNEGO.
2. Opóźnienie podania adrenaliny stanowi czynnik ryzyka ciężkiej anafilaksji, anafilaksji dwufazowej i anafilaksji ze skutkiem śmiertelnym. Im wcześniej poda się adrenalinę tym większa jej skuteczność.
3. Szacuje się, że 30% reakcji anafilaktycznych jest wynikiem czynnika wzmagającego (tzw. kofaktora). Należy do nich wysiłek fizyczny, alkohol, leki NLPZ (np. Polopiryna), infekcje, itp.
4. Aż 15-35% pacjentów wymaga podania 2 dawki adrenaliny.
5. Nie ma bezwzględnych przeciwwskazań do podania adrenaliny ( wiek, choroby serca, ciąża).
6. Jeśli boisz się wziąć odpowiedzialność za złą ocenę sytuacji zadzwoń na 112. Poinformuj dystrybutora, że posiadasz adrenalinę. Opisz sytuacje. Podczas takiej rozmowy, odpowiedzialność spoczywa na ratowniku, który z Tobą prowadzi rozmowę.

Najnowsze dane z europejskiego rejestru ciężkości reakcji alergicznych (NORA) wskazuje, że w Europie najczęstszą przyczyna anafilaksji u dorosłych jest użądlenie prze owady błonkoskrzydłe. Aż 65 procent przypadków anafilaksji występuje po użądleniu przez osy. Podczas gdy, za główną przyczynę wstrząsu anafilaktycznego u dzieci do 17 roku, uważa się pokarmy. Jak widzicie, wstrząs może dotyczyć każdego z nas. Większość osób, które przeżyły wstrząs anafilaktyczny nie byli świadomi, że jakiś czynnik może wywołać u nich anafilaksję. Zdarza się, że wstrząs pojawia się po raz pierwszy w życiu i….powoduje zgon.

Przede wszystkim, pamiętajmy, że najważniejsze jest udzielenie szybkiej pomocy, ponieważ konsekwencje wstrząsu anafilaktycznego nie są obojętne dla naszego organizmu. Anafilaksja może nieść ze sobą takie powikłania jak: zawał mięśnia sercowego, zator płucny, zaburzenie krzepnięcia, niewydolność nerek, nagłe zatrzymanie krążenia…. i tak dalej…. Masz ciarki na plecach? Słusznie! Naprawdę warto podać adrenalinę!

Temat ciężki i trudny, jest jednak do ugryzienia. Trzeba się na to przygotować, edukować i być świadomym zagrożenia. Ponieważ, im więcej osób będzie wiedziało jak reagować, tym więcej istnień uda się uratować!

Profilaktyka anafilaksji

Kluczowym elementem w postępowaniu z reakcjami anafilaktycznymi jest dostępność do adrenaliny i umiejętność jej użycia. W USA oraz UK wprowadzono przepisy, zapewniające dostępność adrenaliny w postaci ampułkostrzykawki w szkole. Niestety w Polsce przepisy mocno ograniczają tą możliwość. Jest to związane z definiowaniem środków służących do udzielania pierwszej pomocy. Więcej pisałam na ten temat w artykule dotyczącym podawania leków w przedszkolu.

Informacja o składach żywności

Niewątpliwie, jedną z istotniejszych kwestii jest informowanie przez producentów o składnikach produktów żywnościowych oraz alergenności serwowanych potraw. Jest jeszcze wiele do zrobienia, w kwestii budowania świadomości społeczeństwa. Na szczęście prawo w Polsce oraz Unii Europejskiej częściowo reguluje tą kwestię. W związku z tym, została opracowana tabela 14 najpowszechniejszych alergenów oraz ustawa, regulująca jej zastosowanie. W tej kwestii napiszę osobny artykuł, bo jest to ważny i duży temat do poruszenia.

Edukacja o anafilaksji

Fundamentem edukacji o wstrząsie anafilaktycznym jest powszechna edukacja społeczeństwa, już w szkołach. Obecnie anafilaksja jest tematem mało znanym i nierozpowszechnionym. Mówiąc o niej i słysząc, mamy ciarki na plecach i myśli w głowie : „Co ja bym miała w takim momencie robić?” Dlatego, właśnie ta myśl, jest punktem wyjścia do budowania świadomości w społeczeństwie. Idealnie było by, gdy każdy potrafił rozpoznać objawy anafilaksji, wyjąć z apteczki ratunkowej ampułkostrzykawkę i potrafił ja podać. Jednak to jest tak daleka i wyidealizowana wizja…. Obecnie dziewczyny z Fundacji Allergia, prężnie działają w tym zakresie. Budują świadomość oraz rozpowszechniają wiedzę praktyczną z podania EpiPena.

Życie po wstrząsie anafilaktycznym

Duże znaczenie ma właściwe podejście lekarzy, do osób które już doznały wstrząsu anafilaktycznego. Niestety, nawet w środowisku lekarzy ten temat jest czasami delikatnie bagatelizowany. Szczególnie wśród pediatrów, ponieważ nie mieli wcześniej doświadczenia w tym temacie i brakuje im świadomości. A jednak, najważniejsze jest dokonanie pełnej diagnostyki. Trzeba dokładnie określić alergen wywołujący wstrząs (i/lub jego kofaktor). Jest to niezbędne do skutecznego unikania alergenu. Ponadto, istotne jest by taka osoba, od tej pory zawsze miała przy sobie strzykawkę z dawką adrenaliny. Dodatkową uwagę należy zwrócić przy próbach prowokacyjny. Próby powinny odbywać się w szpitalu. Co więcej, nie zaleca się wykonywanie testów skórnych dla osób z anafilaksją w wywiadzie. Bezpieczniejsze jest badanie IgE z surowicy (z krwi).

Podsumowanie

Anafilaksja i jej zagrożenie dla życia jest trudnym tematem. Ciężko nam sobie wyobrazić, że może dotyczyć naszego dziecka lub innej bliskiej osoby. Jendak chciałabym, żebyś zapamiętała kilka ważnych spraw:

• Anafilaksja jest bezpośrednim zagrożeniem dla życia i zdrowia. Niesie ze sobą poważne powikłania.
• Przebiega gwałtownie i ma objawy pochodzące z co najmniej dwóch układów.
• Tylko adrenalina jest właściwym lekiem mogącym przerwać wstrząs anafilaktyczny
• JEDEN KLIK I RATUJESZ ŻYCIE
• Po podaniu adrenaliny zawsze musisz zadzwonić pod numer 112
• Istotne jest budowanie świadmości i umoeje tności w zakresie pomocy przy reakcji anafilaktcuznej

A może skusisz się opowiedzieć nam swoją lub bliskiej Ci osoby historię? Każda opowieść o wstrząsie, czegoś może nas nauczyć. Jeśli tylko chcesz, napisz w komentarzu poniżej. W ten sposób podzielisz się z nami swoim doświadczeniem. Dzięki temu, jeszcze bardziej, będziesz miała realny wpływ na budowanie świadomości.

Źródło:

1. Pawliczak R., Alergologia-kompendium, Termedia, Poznań 2018
2. https://www.mp.pl/pacjent/alergie/chorobyalergiczne/choroby/59318,wstrzas-anafilaktyczny-anafilaksja
3. Obtułowicz K., Alergologia, PZWL, Warszawa 2016
4. https://ptghizd.pl/cm/uploads/2020/12/Anafilaksja-u-niemowlat.pdf