Alergia u dziecka: Typowe i nietypowe objawy. Co musisz wiedzieć jako rodzic?

Getting your Trinity Audio player ready...

Jako mama alergika przeszłam przez dziesiątki nieprzespanych nocy, dziwnych wysypek i nietrafionych diagnoz. Z każdym rokiem przybywa dzieci z alergią, a samo to zjawisko potrafi wywołać panikę w całym organizmie małego człowieka, dając najdziwniejsze sygnały. W tym artykule łączę wiedzę z gabinetów lekarskich z codzienną, brutalną praktyką rodzica. Jeśli zastanawiasz się, z czym zmaga się Twój maluch, sprawdź, na co musisz zwrócić uwagę.

Czym jest alergia u dziecka i jak działa jej mechanizm?

Alergia to nadwrażliwość immunologiczna – stan, w którym organizm traktuje coś powszechnie naturalnego (jak białko mleka czy pyłki) jako zagrożenie i zaczyna się bronić. Przy każdym kolejnym kontakcie z tą substancją wywołuje stan zapalny.

Z mojego doświadczenia: Wyobraźmy sobie wojskowy oddział wywiadowczy. Niewyszkolony i mało perfekcyjny. Spotyka on inne oddziały wojskowe. Identyfikuje je jako „wróg” i uruchamia szereg procedur zmierzających do unieszkodliwienia przeciwnika. Jednak… się pomylił…, to były oddziały sojusznicze. Tak właśnie działa układ immunologiczny alergika.

Najczęstsze alergeny pokarmowe i wziewne u dzieci

Objawy alergii są powiązane z pochodzeniem alergenu i sposobem jego wnikania do organizmu.

• Alergeny pokarmowe: Mleko krowie, jaja, orzeszki ziemne, pszenica, soja. (To one najczęściej odpowiadają za objawy u niemowląt).
• Alergeny wziewne: Pyłki drzew (np. brzozy), trawy, roztocza kurzu domowego, pleśnie, sierść zwierząt.
• Alergeny kontaktowe: Kosmetyki, metale (np. nikiel), detergenty.

Jak rozpoznać objawy alergii? Od kataru po wstrząs anafilaktyczny

Alergeny mają swój indywidualny charakter chemiczny, co oznacza, że kontakt z różnymi z nich może wywołać u tego samego dziecka zupełnie inny zestaw objawów (np. mleko wywoła zaparcia, a sierść kota – astmę).

Reakcje dzielimy na fazy. Faza wczesna rozpoczyna się od razu (zazwyczaj do 60-90 minut). W niektórych przypadkach przechodzi ona w fazę późną, gdzie objawy są najsilniejsze między 6 a 10 godziną od kontaktu z alergenem i trwają dłużej.

Narząd	Najczęstsze objawy alergii
Błona śluzowa nosa	Kichanie, świąd, wyciek wodnistej wydzieliny (katar), przekrwienie
Oskrzela i układ oddechowy	Skurcz oskrzeli, kaszel, zwiększone wydzielanie śluzu
Skóra	Świąd, rumień, obrzęk tkanki podskórnej, bąble pokrzywkowe
Przewód pokarmowy	Przyspieszona perystaltyka, biegunka, bóle brzucha
Reakcja ogólnoustrojowa	Spadek ciśnienia, przyspieszone bicie serca, duszności, pokrzywka – może prowadzić do utraty przytomności i wstrząsu anafilaktycznego!

Nietypowe objawy alergii u dziecka (o których warto wiedzieć)

Alergia potrafi być świetnym naśladowcą i bardzo łatwo pomylić ją z inną chorobą. Należy pamiętać, że u każdego pacjenta choroba ta przebiega bardzo indywidualnie. Poniższe nietypowe objawy często umykają uwadze, a mogą świadczyć o uczuleniu:

• Zaburzenia snu i senność: Przewlekłe zmęczenie, kłopoty z wybudzeniem. Dziecko może być senne bez znaczącej przyczyny, nawet jeśli dużo odpoczywa.
• Zmiany w zachowaniu: Drażliwość, problemy z koncentracją, a u niektórych dzieci alergia może objawiać się nadpobudliwością.
• Cienie pod oczami: Tzw. „cienie alergiczne” – zasinienie okolic oczu, które nie wynika ze zmęczenia.
• Bóle głowy, mięśni i stawów: Sztywność barków czy karku w połączeniu z przedłużającym się bólem głowy.
• Przewlekłe infekcje: Nawracające zapalenia ucha czy suchy, męczący kaszel, który nasila się w nocy bez towarzyszącej mu gorączki.

Śladowe ilości alergenu – dlaczego są tak niebezpieczne?

Pamiętaj! Określenie „śladowa ilość” w kontekście alergii to termin niemierzalny i może być zgubny.

Dla jednego alergika śladowa ilość to jeden miligram lub oblizanie palca po posiłku z alergenem (tak jest u mojego synka). Taka ilość wywoła silną reakcję. Inne dziecko może zjeść część posiłku z alergenem i tego samego dnia nie wykaże objawów (faza wczesna), ale kolejnego dnia (faza późna) będzie borykać się z łuszczącą skórą. Zawsze bardzo ostrożnie testuj to, ile dany organizm jest w stanie tolerować.

Od pierwszych podejrzeń do wizyty u alergologa

Jak działać, gdy podejrzewamy, że z dzieckiem dzieje się coś niedobrego?

1.Dokładna obserwacja i notatki:Zanim pójdziesz do lekarza.

Zacznij od prowadzenia skrupulatnego dzienniczka. Zapisuj, co dziecko zjadło (w jakiej ilości), z czym miało kontakt oraz jakie objawy wystąpiły i w jakim czasie. Ten dzienniczek to dla lekarza bezcenne źródło wiedzy. Z mojego doświadczenia – bez niego bardzo trudno postawić trafną diagnozę.

2.Konsultacja u pediatry:Wykluczenie innych chorób.

Wizytę zacznij od lekarza rodzinnego, który obejrzy objawy, wykluczy infekcje i wdroży pierwsze, standardowe leczenie (np. maści na wysypkę).

3.Skierowanie do alergologa i diagnostyka:

Gdy standardowe leczenie nie działa, objawy uparcie nawracają lub dziecko ma chroniczny katar, warto udać się do specjalisty. U starszych dzieci standardem są punktowe testy skórne, a u niemowląt wykonuje się najczęściej badania z krwi na przeciwciała IgE. Pamiętaj jednak: nagła duszność czy obrzęk twarzy to sytuacja wymagająca natychmiastowej wizyty na SOR, a nie w poradni.

Czy dziecko wyrasta z alergii pokarmowej?

To zależy. Wiele maluchów dzięki dojrzewaniu jelit i układu odpornościowego wyrasta z uczuleń (np. na mleko krowie czy jajka) przed ukończeniem 3.-5. roku życia. Jednak w niektórych przypadkach alergia pokarmowa płynnie przechodzi w alergię wziewną lub atopowe zapalenie skóry (tzw. marsz alergiczny). Ważne, aby na wczesnym etapie rozważyć pod opieką lekarza terapie odczulające.

Podsumowanie od mamy:

Alergenem może być praktycznie wszystko, a każdy objaw może być oznaką alergii. Niektórzy rodzice przypisują nadpobudliwość dziecka jego trudnemu charakterowi, inni wiedzą, że to zjedzony posiłek doprowadził do przepłakanej nocy. Każde podejrzenie alergii wymaga indywidualnego, uważnego spojrzenia.

Masz podejrzenia, że Twoje dziecko może być alergikiem? Zrób notatki i nie czekaj z wizytą u specjalisty!

Kliknij, aby rozwinąć bibliografię naukową

Bibliografia:

1. Obtułowicz K., Alergologia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2016.
2. Pawliczak R., Alergologia-kompendium, Wydawnictwo Termedia, Poznań 2018.
3. Napiórkowska-Baran K. i współpracownicy, Trudności diagnostyczne w rozpoznawaniu chorób alergicznych, Alergia Astma Immunologia 2018, 23 (2): 79-85.
4. Majkowska-Wojciechowska B., Pyłek roślin i alergeny sezonowe w Polsce, Alergia Astma Immunologia 2016, 21 (1): 5-15.
5. Dadas-Stasiak E., Kalicki B., Jung A., Najczęściej występujące przyczyny i rodzaje alergii u dzieci w świetle aktualnej epidemiologii, Pediatr Med Rodz 2010, 6 (2): 92-99.
6. Duczmal E., Bręborowicz A., Duczmal T., Marsz alergiczny w okresie dzieciństwa, Post Dermatol Alergol 2010; XXVII, 4: 231–237.
7. Ziętkowski Z., Łukaszyk M., Skiepko U., Bodzenta-Łukaszyk A., Leki przeciwhistaminowe w pyłkowicy, Alergia Astma Immunologia 2016, 21 (1): 28-32.
8. Jura-Szołtys E., Rogala B., Immunoterapia w alergiach sezonowych, Alergia Astma Immunologia 2016, 21 (1): 44-48.
9. Kiedy dziecko ma alergię, materiały informacyjne, pacjent.gov.pl.